Porady Przychodnia, cz. 11: Rzeczy nieznośne; James B. Jordan

„Są trzy osoby, pod którymi drży ziemia, a czterech nie może udźwignąć: służącego, gdy zostanie królem; głupca, gdy ma chleba pod dostatkiem; wzgardzonej kobiety, jeśli zostanie żoną; i służącej, która zajmuje miejsce swej pani” (Prz 30,21-23).

Słowa Agura dotyczą pokory i arogancji. Księga Przysłów 30,21-23 mówi o arogancji, która cechuje człowiek niskiego stanu, gdy w końcu osiągnie to, czego chce. Człowiek zahukany, który nabrał pewności siebie, często staje się warchołem.

„Ziemia” w wersecie 21 oznacza społeczeństwo. Przychodzień zdaje się mówić: Kiedy olbrzym idzie przez kraj, wtedy ziemia drży pod naporem jego ciężkich stóp. Podobnie dzieje się ze społeczeństwem, które dygocze i drży, kiedy znikoma osoba staje się wielka.

Po pierwsze, społeczeństwo zostaje zniszczone, gdy niewolnik zostaje królem. To może nie brzmi zbyt demokratycznie, jednakże Biblia nie jest demokratyczna, a więc i my nie powinniśmy tacy być. Biblia daje do zrozumienia, że w każdym społeczeństwie istnieje elita, a to znaczy, że jeśli społeczeństwo ma być dobrze zarządzane, to musi nim zarządzać elita w sposób sprawiedliwy i wyrozumiały. Ludzie, którzy zostali wychowani jako arystokraci, mają poczucie przyzwoitości, zaś w chrześcijańskim kraju tacy ludzie często cechują się jeszcze powściągliwością. Mają albo raczej powinni mieć poczucie wartości tradycji i funkcjonować jako spoiwo społeczeństwa.

Każdemu przedstawicielowi klasy wyższej zdarza się nadużywać władzę i pozycję, a jednak Biblia uczy, że kiedy rewolucjoniści przejmują władzę, wtedy nadużywają ich praktycznie zawsze. Lepiej jest zatem żyć w zgodzie z tradycjami przy incydentalnych przypadkach nadużycia władzy ze strony arystokracji niż żyć z nieprzewidywalnymi rewolucjonistami oraz permanentną przemocą.

Sama historia to potwierdza. Kiedy bandyci doszli do władzy we Francji w roku 1789, a w Rosji w 1917, wtedy społeczeństwo ucierpiało daleko więcej niż kiedykolwiek wcześniej. Tym, co uchroniło Stany Zjednoczone od podobnych rewolucji, był fakt, że przywódcy Rewolucji Amerykańskiej, czyli wojny o niepodległość, byli z urodzenia szlachcicami nie zaś niewolnikami. Kiedy Cromwell doszedł do władzy w Anglii, wtedy jako odpowiedzialny członek szlachty musiał stawić czoła nieodpowiedzialnym żołnierzom pochodzącym z plebsu w New Model Army (Armia Nowego Wzoru) i został zmuszony przez ich głupotę do bycia łagodnym despotą, co było ostatnią rzeczą, jakiej chciał.

Nie jest tak, że niewolnicy, chłopi pańszczyźniani albo plebejusze są gorsi niż arystokracja w oczach Bożych czy Kościoła. Raczej byśmy powiedzieli, że arystokraci są wyćwiczeni we właściwym używaniu władzy, podczas gdy chłopi i plebs nie. Przyczyną, dla której ludzie biedni nie popełniają wielkich przestępstw, jest to, że nie mają do tego sposobności ani okazji. Weźmy na przykład wszystkie cudzołóstwa i zdrady, jakie mają miejsce wśród przywódców naszego kraju. Najbardziej smutnym faktem jest to, że większość ludzi, jeśli miałaby pieniądze, poczucie bezpieczeństwa i władzę, które pozwoliłyby jej uniknąć kary za podobne incydenty, robiłaby dokładnie to samo. Kiedy niewolnik dochodzi do władzy, wtedy otrzymuje środki umożliwiające mu uniknięcie odpowiedzialności za swoje występki, rzadko jednak towarzyszy temu powściągliwość, którą częściej spotykamy u arystokracji.

Zauważyliśmy już, że Agur to najprawdopodobniej Jakub. Jakub był zaznajomiony z tą zasadą z historii swojej rodziny. Bóg przez Noego powiedział, że potomkowie Kanaana będą niewolnikami, ale w czasach Jakuba rządzili oni Ziemią Obiecaną. Kananejczycy panowali w Sodomie, Gomorze, Admie, Seboim, a ziemia drżała pod ich rządami (por. Rdz 14,1-4,21 i Rdz 19).

Po drugie, gdy głupiec nasyci się jedzeniem i piciem, wtedy staje się nieznośny. Otwiera usta, przechwala się i grozi. Kiedy nie czuje się zagrożony, lecz pewny siebie, wtedy wychodzą na jaw tajemnice jego serca.

Przykładem niewolnika, który stał się królem, jest Abimelek, który jako pierwszy ogłosił się królem w Izraelu. Abimelek zamordował swoich braci, synów Gedeona, i powołał królestwo w Sychem, które przetrwało trzy lata. Dziewiąty rozdział Księgi Sędziów opisuje jego uciążliwe rządy jak i radość poddanych, gdy się go pozbyli.

Bóg wysłał głupca przeciwko Abimelekowi, męża imieniem Gaal („wstrętny”). Nierozsądni mieszkańcy Sychem, którzy wcześniej uczynili Abimeleka królem, zwrócili się teraz do Gaala o pomoc. Gaal ucztował, jadł i pił. Następnie głupiec ten zaspokojony jedzeniem i piciem rzucił wyzwanie Abimelekowi. Król pokonał go z łatwością, a potem z zemsty zniszczył całą okolicę.

Głupiec to człowiek bez poczucia przeszłości i przyszłości, gardzący spuścizną i bagatelizujący konsekwencje swoich działań. Nie ma pojęcia, że to, co mówi, ma wpływ na innych ludzi oraz na to, jak jest przez nich postrzegany. Kiedy taki człowiek jest wolny od ograniczeń, jak na przykład potrzeba pracy w celu zdobycia pożywienia, wtedy społeczeństwo cierpi.

Jakub również o tym wiedział, ponieważ miał brata głupca. Księga Rodzaju 25,27-34 opisuje, jak Ezaw sprzedał Jakubowi prawo pierworództwa za miskę soczewicy. Ezaw dbał tylko o natychmiastowe zaspokojenie własnych potrzeb i nie myślał o konsekwencjach swoich niedojrzałych decyzji. Chociaż Ezaw ze łzami w oczach szukał później błogosławieństwa, nie otrzymał go. I znów tym, co zbawiło „świat” od katastrofy, był bogobojny Jakub, który przejął obowiązki brata, których Ezaw tak chętnie zrzekł się.

Po trzecie, gdy obmierzła kobieta wychodzi za mąż, wtedy staje się nie do zniesienia. „Wzgardzona” oznacza dosłownie „znienawidzona”. To może sugerować, że owa kobieta jest szpetna albo zgryźliwa. Nikt nie chce jej poślubić. Do czasu może zachowywać się w miarę poprawnie z powodu presji ze strony społeczeństwa, ale gdy staje się mężatką, wtedy traci wszelkie zahamowania.

Jakub uznał Leę za kobietę antypatyczną z powodu jej złych oczu i ponieważ knuła ze swoim ojcem przeciwko Jakubowi. Możemy sobie wyobrazić, jak ciężko było z nią żyć. Z pewnością Rachela tak myślała. Mimo to Księga Rodzaju 29,31-35 ukazuje, że kiedy w swym nieszczęściu Lea zwróciła się ostatecznie ku Bogu, to znalazła w Nim „męża”, który ją pokochał i obdarzył potomstwem.

W końcu, kiedy służąca zajmuje miejsce swej pani, wtedy staje się butna i arogancka. Zachowanie Hagar względem Sary jest kolejnym przykładem pochodzącym z dziejów rodziny Jakuba. Sara nie mogła mieć dzieci, dlatego podarowała Hagar Abrahamowi, aby urodziła dziecko, które Sara miała następnie adoptować. Jednak, gdy dziecko już urodziło się, wtedy nie doszło do adopcji. Hagar przechwalała się i wynosiła ponad Sarę, aż do momentu, gdy Sara ją wygnała[1].

Możliwe jest, żeby niewolnik stał się dobrym władcą, a służąca zajmująca miejsce swej pani pozostała osobą pokorną, zaś nieprzyjemna kobieta nie stała się nieznośna, gdy wyjdzie za mąż, ale takie przypadki są niezmiernie rzadkie.

Na zakończenie, rozważny strukturę tego przysłowia. Pierwszy i ostatni przykład są pokrewne. Obydwa są przykładami rewolucji. Pierwszy przykład dotyczy mężczyzny w świecie polityki, ostatni zaś dotyczy kobiet w sferze życia rodzinnego. Agur stwierdza, co następuje: status quo ze wszystkimi swoimi problemami jest zazwyczaj lepszy niż rewolucja. Jeśli rewolucja musi dość do skutku, to – zgodnie ze stanowiskiem Reformatorów – zmiany muszą być przeprowadzone przez członków elity społecznej i politycznej.

Przypadek drugi i trzeci również sobie odpowiadają. Obydwa są przykładami osób, które zaspokoiły swoje pragnienia i ambicje, gdzie pierwszy dotyczy mężczyzny w sferze społecznej, a drugi kobiety w dziedzinie małżeństwa. Agur stwierdza tutaj: Bądź bardzo ostrożny przy pozbawianiu ograniczeń i restrykcji w przypadku ludzi, którzy ich potrzebują, bo szybko może okazać się, że poskutkuje to chaosem społecznym.

Kulminacją przysłowia jest służąca, która zajmuje miejsce swojej pani. Przykładem takiej sytuacji jest znowu Hagar i Sara. Jednym z głównych zagadnień podejmowanych w Księdze Przysłów jest wybór żony przez młodego króla – może to być mądrość albo głupota, kobieta rozumna lub próżna. Cóż może być bardziej żenującego od króla, który najpierw poślubił mądrość, a później pozwolił, aby jej miejsce zajęła głupota? Niestety, dokładnie tak postąpił Salomon w podeszłym wieku.

Tłumaczył Jan Olisiejko.

Tytuł oryginału: Advice From a Sojourner: Unbearable Things.

[1] „A Saraj rzekła do Abrama: Oto Pan odmówił mi potomstwa, obcuj, proszę z niewolnicą moją, może z niej będę miała dzieci. I słuchał Abram rady Saraj” (Rdz 16,1). „A on [Abram] obcował z nią i poczęła. Lecz gdy spostrzegła, że poczęła, zaczęła pogardzać panią swoją” (Rdz 16,4). Innymi słowy, Hagar nie pozwoliła Sarze zaadoptować Izmaela, zaś Abram przystał na takie rozwiązanie.

 

Leave a Reply

(Spamcheck Enabled)